ThoátLý thuyếtỨng dụng tích phân Công cụ
1/12

Trang 1: Ứng dụng 1: Tính diện tích hình phẳng

Mạch 1/4

Ứng dụng 1: Tính diện tích hình phẳng

Trong chương trình Toán 12, tích phân được ứng dụng để tính diện tích của các miền phẳng giới hạn bởi các đường cong. Công thức tổng quát để tính diện tích SS của miền phẳng giới hạn bởi đồ thị hàm số y=f(x)y=f(x), y=g(x)y=g(x) và hai đường thẳng x=a,x=bx=a, x=bS=abf(x)g(x)dxS=\int_a^b|f(x)-g(x)|\,dx. Nếu f(x)g(x)f(x) \geq g(x) trên [a,b][a,b], ta có thể bỏ dấu giá trị tuyệt đối. Để áp dụng công thức, ta cần xác định cận a,ba, b (thường là hoành độ giao điểm của hai đồ thị) và hàm nào lớn hơn.

Để tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi y=f(x)y=f(x)y=g(x)y=g(x) từ x=ax=a đến x=bx=b, công thức nào sau đây là đúng?

Mạch 2/4

Ví dụ tính diện tích

Xét tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi đồ thị hàm số y=x2y=x^2y=xy=x. Đầu tiên, ta tìm giao điểm bằng cách giải phương trình x2=xx^2=x, suy ra x2x=0x^2-x=0, hay x(x1)=0x(x-1)=0. Vậy giao điểm có hoành độ là x=0x=0x=1x=1. Trên đoạn [0,1][0,1], ta có xx2x \geq x^2. Do đó, diện tích cần tính là S=01(xx2)dxS=\int_0^1(x-x^2)\,dx.

Hoành độ giao điểm của hai đồ thị hàm số y=x2y=x^2y=xy=x là:

Mạch 3/4

Ứng dụng 2: Tính thể tích khối tròn xoay

Tích phân còn dùng để tính thể tích của khối tròn xoay tạo thành khi quay một hình phẳng quanh một trục. Khi quay hình phẳng giới hạn bởi đồ thị y=f(x)y=f(x), trục OxOx và hai đường thẳng x=a,x=bx=a, x=b quanh trục OxOx, ta nhận được khối tròn xoay có thể tích V=πab[f(x)]2dxV=\pi\int_a^b[f(x)]^2\,dx. Lưu ý rằng thể tích luôn là một giá trị dương.

Thể tích khối tròn xoay tạo bởi việc quay hình phẳng giới hạn bởi y=f(x)y=f(x), trục OxOx, x=ax=a, x=bx=b quanh trục OxOx được tính bằng công thức nào?

Mạch 4/4

Trường hợp đặc biệt: Thể tích khối tròn xoay

Khi quay vùng phẳng giới hạn bởi hai đồ thị y=f(x)y=f(x)y=g(x)y=g(x) (với f(x)g(x)0f(x) \geq g(x) \geq 0) và hai đường thẳng x=a,x=bx=a, x=b quanh trục OxOx, thể tích khối tròn xoay được tính bằng V=πab([f(x)]2[g(x)]2)dxV=\pi\int_a^b([f(x)]^2-[g(x)]^2)\,dx. Đây là hiệu thể tích của hai khối tròn xoay riêng biệt.

Khi tính thể tích khối tròn xoay tạo bởi việc quay vùng giữa y=f(x)y=f(x)y=g(x)y=g(x) (fg0f \geq g \geq 0) quanh trục OxOx, công thức đúng là:

Ghi nhớ

Điểm cần nhớ

  • Diện tích luôn dương — kết quả âm báo sai dấu.
  • Thể tích xoay OxOx: V=π[f]2dxV=\pi\int[f]^2\,dx.
  • Xoay vùng giữa: V=π([f]2[g]2)V=\pi\int([f]^2-[g]^2), không phải π(fg)2\pi\int(f-g)^2.
  • Tìm giao điểm trước khi tính diện tích.
  • Diện tích và thể tích luôn dương.

Lỗi hay gặp

Lỗi hay gặp

  • V=π(fg)2dxV=\pi\int(f-g)^2\,dx cho vùng giữa ffgg.
    Sửa: Đúng: V=π([f]2[g]2)dxV=\pi\int([f]^2-[g]^2)\,dx. Hai kết quả khác nhau vì (fg)2f2g2(f-g)^2\neq f^2-g^2.
  • Quên π\pi trong công thức thể tích.
    Sửa: π\pi đến từ diện tích hình tròn πr2\pi r^2.

Quy trình

Quy trình giải

1

Tính diện tích hình phẳng

S = ∫_a^b |f(x)−g(x)| dx với f(x) ≥ g(x) trên [a,b]; nếu đổi chiều phải chia khoảng.

2

Xác định khoảng tích phân

Tìm giao điểm của f và g (giải f(x)=g(x)); chia [a,b] theo giao điểm.

💡 Vẽ phác thảo đồ thị để xác định hàm nào nằm trên

Xem lại: Tích phân xác định
3

Tính thể tích khối tròn xoay (Ox)

V = π∫_a^b [f(x)]² dx khi quay quanh Ox; hoặc π∫_a^b ([f(x)]²−[g(x)]²)dx cho vùng giữa hai đường.

4

Tính thể tích quay quanh Oy

V = 2π∫_a^b x·f(x) dx (phương pháp vỏ trụ); hoặc chuyển về biến y.

5

Kiểm tra kết quả

Kết quả diện tích và thể tích luôn dương; kiểm tra đơn vị (cm², cm³); phác thảo để ước lượng.

Ví dụ 1/2

Ví dụ 1

VÍ DỤ 1 · Ví dụ 1
L2
Diện tích giữa y=xy=\sqrt{x}y=x2y=x^2

Ví dụ 2/2

Ví dụ 2

VÍ DỤ 2 · Ví dụ 2
L2
Thể tích y=x2y=x^2 (0x20\leq x\leq 2) xoay quanh OxOx

Dạng toán

Dạng toán thường gặp

Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi các đường cong và đường thẳng.

  1. 1Tìm giao điểm, xác định [a,b]
  2. 2Xác định f(x)≥g(x) trên [a,b]
  3. 3Tính S=∫_a^b (f(x)-g(x))dx

⚠️ Chia khoảng nếu f và g đổi vai trò

Ứng dụng

Toán này dùng ở đâu

Ứng dụng tích phân tính các đại lượng hình học và vật lý tích lũy.

Kỹ thuật: Tính thể tích bồn chứa, khối lượng vật thể không đều.
Xây dựng: Tính diện tích mặt cong, khối lượng đất đào đắp.
Vật lý: Tính công, mômen quán tính của vật thể.

Thú vị: Thể tích chai rượu vang, lọ hoa cong cong được nhà sản xuất tính chính xác bằng tích phân quay quanh trục — không phải đong bằng nước!

Bài tập thử

Làm thử vài câu

1

Diện tích hình phẳng giới hạn bởi y=x2y=x^2, trục OxOx, x=0x=0, x=2x=2 bằng:

2

Diện tích hình phẳng giới hạn bởi đồ thị hàm số y=x3y=x^3, trục hoành và đường thẳng x=4x=4 (với x0x\ge 0) bằng:

3

Diện tích hình phẳng giới hạn bởi đồ thị hàm số y=f(x)y=f(x), trục hoành và hai đường thẳng x=ax=a, x=bx=b (a<b)(a<b) được tính bằng công thức nào?

Còn hàng trăm bài tập nữa

Đăng nhập miễn phí để luyện không giới hạn

Bắt đầu luyện

Xong lý thuyết — bấm Luyện tập ở cột bên phải (hoặc Enter)

Luyện tập