Để giải bài toán bằng cách lập phương trình, bước đầu tiên là đọc kỹ đề bài, xác định đại lượng cần tìm và chọn một đại lượng làm ẩn số $x$. Sau đó, ta cần đặt điều kiện thích hợp cho $x$ dựa trên ý nghĩa thực tế của nó. Ví dụ, nếu $x$ là số học sinh, $x$ phải là số nguyên dương ($x \in \mathbb{Z}^+$). Nếu $x$ là thời gian, $x$ phải dương ($x > 0$). Việc này giúp loại bỏ các nghiệm vô lý sau này.

Sau khi chọn ẩn $x$, ta cần biểu diễn các đại lượng chưa biết khác trong bài toán theo $x$ và các số đã cho. Ví dụ, nếu một đội sản xuất theo kế hoạch mỗi ngày làm $x$ sản phẩm, nhưng thực tế mỗi ngày làm nhiều hơn $5$ sản phẩm, thì số sản phẩm thực tế mỗi ngày làm là $x+5$. Nếu một công việc hoàn thành trong $x$ giờ, thì mỗi giờ hoàn thành $\frac{1}{x}$ công việc.

Bước quan trọng tiếp theo là lập phương trình dựa trên mối quan hệ cho trước trong đề bài. Mối quan hệ này thường là sự bằng nhau giữa hai đại lượng hoặc hai biểu thức. Ví dụ, nếu tổng quãng đường đi được trong hai giai đoạn là $100$ km, và quãng đường giai đoạn 1 là $x$ km, giai đoạn 2 là $y$ km, ta có $x+y=100$. Nếu hai số hơn kém nhau $10$ đơn vị, và số bé là $x$, số lớn là $x+10$, thì hiệu của chúng là $(x+10)-x = 10$.

Sau khi lập được phương trình, ta tiến hành giải nó bằng các phương pháp đã học (phương trình bậc nhất, bậc hai). Ví dụ, để giải $2x+4=10$, ta thực hiện: $2x+4=10$ $\Rightarrow 2x = 10-4$ $\Rightarrow 2x = 6$ $\Rightarrow x = 3$ Cuối cùng, ta kiểm tra nghiệm $x=3$ với điều kiện ban đầu và yêu cầu bài toán. Nếu thỏa mãn, ta kết luận. Nếu có nhiều nghiệm, ta loại bỏ nghiệm không phù hợp.