Trang 1: 1. Định nghĩa số hữu tỉ
Mạch 1/4
1. Định nghĩa số hữu tỉ
Số hữu tỉ là số có thể viết dưới dạng phân số , trong đó và là các số nguyên và . Tập hợp các số hữu tỉ được kí hiệu là . Mọi số nguyên đều là số hữu tỉ vì ta có thể viết . Do đó, .
Số nào sau đây KHÔNG phải là số hữu tỉ?
Mạch 2/4
2. Biểu diễn số hữu tỉ
Số hữu tỉ có thể được biểu diễn dưới dạng phân số hoặc số thập phân. Mọi số hữu tỉ đều có thể viết dưới dạng số thập phân hữu hạn hoặc số thập phân vô hạn tuần hoàn. Ngược lại, mọi số thập phân hữu hạn hoặc vô hạn tuần hoàn đều là số hữu tỉ. Ví dụ, (hữu hạn) và (vô hạn tuần hoàn).
Số hữu tỉ được biểu diễn dưới dạng số thập phân là:
Mạch 3/4
3. So sánh số hữu tỉ
Để so sánh hai số hữu tỉ, ta có thể quy đồng mẫu số hoặc chuyển chúng về dạng số thập phân. Nếu quy đồng mẫu số về cùng mẫu dương , ta so sánh hai tử số. Ví dụ, so sánh và . Quy đồng mẫu số , ta có và . Vì nên .
Trong hai số hữu tỉ và , số nào lớn hơn?
Mạch 4/4
4. Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số
Mỗi số hữu tỉ được biểu diễn bởi một điểm trên trục số. Để biểu diễn số hữu tỉ (), ta chia đoạn thẳng đơn vị thành phần bằng nhau. Lấy điểm như quy ước. Ví dụ, để biểu diễn , ta chia đoạn thành 3 phần bằng nhau, lấy điểm thứ 2 về phía dương.
Điểm biểu diễn số hữu tỉ trên trục số nằm ở vị trí nào?
Ghi nhớ
Điểm cần nhớ
- Số hữu tỉ là số có thể viết dưới dạng phân số với và .
- Tập hợp số hữu tỉ được kí hiệu là .
- Mọi số nguyên đều là số hữu tỉ, tức là .
- Mọi số hữu tỉ đều có thể biểu diễn dưới dạng số thập phân hữu hạn hoặc vô hạn tuần hoàn.
- Giữa hai số hữu tỉ bất kì luôn có một số hữu tỉ khác (tính chất dày đặc).
Lỗi hay gặp
Lỗi hay gặp
- Nhầm lẫn điều kiện của mẫu số: cho rằng có thể bằng .Sửa: Luôn nhớ rằng mẫu số trong phân số phải là một số nguyên khác . Phân số có mẫu số bằng là không xác định.
- Không nhận ra số nguyên là số hữu tỉ, hoặc số thập phân hữu hạn/tuần hoàn là số hữu tỉ.Sửa: Hiểu rõ định nghĩa: bất kỳ số nào có thể viết dưới dạng (với ) đều là số hữu tỉ. Số nguyên có thể viết là . Số thập phân hữu hạn hoặc vô hạn tuần hoàn luôn có thể chuyển về dạng phân số.
- So sánh sai các số hữu tỉ âm.Sửa: Khi so sánh các số hữu tỉ âm, hãy chuyển chúng về cùng mẫu số dương, sau đó so sánh các tử số. Số có tử số nhỏ hơn sẽ là số nhỏ hơn. Ví dụ, và . Quy đồng mẫu số chung là : và . Vì , nên hay .
Quy trình
Quy trình giải
Nhận dạng số hữu tỉ
Kiểm tra xem số đã cho có thể viết dưới dạng phân số với và hay không.
💡 Nhớ rằng số nguyên và số thập phân hữu hạn/tuần hoàn đều là số hữu tỉ.
Biểu diễn dạng chuẩn
Chuyển số hữu tỉ về dạng phân số tối giản hoặc dạng số thập phân (hữu hạn hoặc vô hạn tuần hoàn) để dễ dàng so sánh hoặc tính toán.
💡 Luôn đưa mẫu số về số dương khi làm việc với phân số âm.
So sánh/Sắp xếp
Để so sánh hai số hữu tỉ, quy đồng mẫu số (nếu là phân số) hoặc chuyển sang số thập phân rồi so sánh các tử số hoặc các chữ số tương ứng.
💡 Khi quy đồng, nên tìm BCNN của các mẫu số để có mẫu số chung nhỏ nhất.
Biểu diễn trên trục số
Xác định vị trí của số hữu tỉ trên trục số bằng cách chia các đoạn đơn vị thành các phần bằng nhau tương ứng với mẫu số và đếm theo tử số.
💡 Chú ý chiều dương và chiều âm của trục số.
Thực hiện phép tính
Áp dụng các quy tắc cộng, trừ, nhân, chia phân số hoặc số thập phân để thực hiện các phép tính với số hữu tỉ.
💡 Luôn rút gọn kết quả về phân số tối giản hoặc số thập phân gọn nhất.
Ví dụ 1/2
Nhận biết và biểu diễn số hữu tỉ
Ví dụ 2/2
So sánh hai số hữu tỉ
Dạng toán
Dạng toán thường gặp
Xác định một số có phải là số hữu tỉ không và biểu diễn nó dưới dạng phân số hoặc thập phân.
- 1Kiểm tra định nghĩa .
- 2Chuyển số thập phân sang phân số.
- 3Chuyển hỗn số sang phân số.
- 4Rút gọn phân số (nếu cần).
⚠️ Mọi số nguyên đều là số hữu tỉ ().
Ứng dụng
Toán này dùng ở đâu
Số hữu tỉ được ứng dụng rộng rãi trong đời sống hàng ngày để biểu thị các phần của một tổng thể, tỉ lệ, hoặc các giá trị không nguyên.
Thú vị: Khái niệm số hữu tỉ đã được các nhà toán học Hy Lạp cổ đại, đặc biệt là trường phái Pythagoras, nghiên cứu từ rất sớm khi họ khám phá ra rằng không phải mọi tỉ lệ đều có thể biểu diễn bằng tỉ số của hai số nguyên (dẫn đến khái niệm số vô tỉ).
Bài tập thử
Làm thử vài câu
Số nào sau đây KHÔNG phải là số hữu tỉ?
Sắp xếp các số hữu tỉ theo thứ tự tăng dần.
Sắp xếp các số hữu tỉ theo thứ tự tăng dần.
Còn hàng trăm bài tập nữa
Đăng nhập miễn phí để luyện không giới hạn
Xong lý thuyết — bấm Luyện tập ở cột bên phải (hoặc Enter)
Phím ← → lật trang · Enter đi tiếp · bấm dot để nhảy tới trang đã học